Een ‘sensorisch dieet’ is een lijst met zintuiglijke activiteiten die een kind helpen om rustig en zintuiglijk georganiseerd te blijven, zodat het op een prettige manier nieuwe vaardigheden kan leren en vasthouden.
Iets nauwkeuriger omschreven is het een persoonlijk afgestemd plan voor de indeling van de dag thuis en op de kinderopvang/kleuterschool, met sensorische en lichamelijke (‘motorische’) activiteiten. Een sensorisch dieet wordt ingezet als onderdeel van een therapie, maar ook als preventief middel bij al bekende uitdagingen in het gedrag en het dagelijks functioneren.
Waarom is een sensorisch dieet belangrijk?
Zoals we proberen evenwichtig te eten (met meer groenten en fruit en minder chocolade) om fit en gezond te blijven, zo hebben we ook elke dag een evenwichtige hoeveelheid zintuiglijke informatie in ons lichaam nodig om het goed te laten werken. Een ‘sensorisch dieet’ geeft een kind regelmatig de kans om de onbalans te ‘regelen’ in de zintuiglijke stimulatie die het tekortkomt, die het zoekt of die het vermijdt, zodat de hoeveelheid die het krijgt overeenkomt met wat het lichaam nodig heeft om harmonieus te functioneren.
Een sensorisch dieet wordt opgesteld door een SI-therapeut en regelmatig aangepast aan de individuele behoeften van het kind, naarmate zijn sensorische verwerking verandert of de eisen van de omgeving veranderen.
Als een kind in de loop van de maanden door het sensorische dieet leert om zichzelf zintuiglijk te reguleren (zijn energieniveau, gedrag, emoties en aandacht), worden ook vaardigheden als concentratie, delen en rollenspel sneller rijper. Zo kan het kind overgaan van afhankelijk zijn van anderen naar zelfstandig omgaan met taken of situaties.
Welke elementen zijn nodig om een sensorisch dieet te laten slagen?
Sensorische verwerking: het nauwkeurig verwerken van zintuiglijke prikkels uit de omgeving en uit het eigen lichaam.
Plannen en ordenen: het in de juiste volgorde, in meerdere stappen uitvoeren van een taak of handeling om een duidelijk omschreven resultaat te bereiken;
Aandacht en concentratie: een aanhoudende inspanning, handelingen uitvoeren zonder afgeleid te raken en het vermogen om de inspanning lang genoeg vol te houden om een taak af te maken;
Receptieve taal (begrip): het begrijpen van gesproken taal;
Executief functioneren: vaardigheden voor redeneren en hogere denkprocessen;
Opvolgen: het vermogen van het kind om opdrachten en verzoeken uit te voeren.
Hoe merk je dat je kind een sensorisch dieet op maat nodig heeft?
Als een jong kind problemen heeft met de sensorische verwerking waarvoor een sensorisch dieet nodig is, kan het het volgende laten zien:
Een constante behoefte om in beweging te zijn (zo sterk dat het zich ondanks de wil niet op een taak kan concentreren) of juist ‘verveling’ bij lichamelijke activiteit;
Niet tot rust kunnen komen na een drukke omgeving
Moeite met het beheersen van impulsen;
Moeite met het moduleren van de toon van de stem;
Onrustig zijn in een groep of een menigte;
Te ruw zijn bij het spelen;
Geen begrip voor de persoonlijke ruimte van anderen;
Slaapproblemen.
Hoe pas je een sensorisch dieet aan zodat het zo goed mogelijk werkt?
Vaak geldt ‘hoe vaker, hoe beter’: als een kind de ‘juiste’ staat van organisatie en aandacht heeft bereikt, helpen de activiteiten van het sensorische dieet om die staat langer vast te houden in de loop van de dag. Om de aanbevelingen van het sensorische dieet te laten werken, is het belangrijk ze op te nemen in het spel en het dagelijks leven, en ze bij voorkeur deel te laten uitmaken van elke dag. Moedig je kind aan om activiteiten te kiezen die het leuk vindt, uit de lijst met al bekende effectieve strategieën.
Houd veranderingen in het gedrag van je kind bij: een sensorisch dieet goed toepassen is een proces van vallen en opstaan. Noteer daarom, als het kan, de veranderingen in gedrag die je opmerkt na een zintuiglijke activiteit, en ook de intensiteit, frequentie en duur van die activiteit.
Een sensorisch dieet bestaat altijd uit een reeks activiteiten die gericht zijn op verschillende zintuiglijke systemen, en moet speciaal worden afgestemd op de behoeften van het kind. Om vast te stellen welke soort zintuiglijke prikkels nodig zijn, werken de therapeut en de ouder samen om te bepalen welke soorten zintuiglijke prikkels het kind nodig heeft, op basis van een formele beoordeling en observaties van hoe het kind reageert op verschillende omgevingen en uitgeprobeerde zintuiglijke activiteiten.
De activiteiten van een sensorisch dieet die het best passen bij het ene kind, hoeven niet per se goed te werken voor een ander kind. Verschillende momenten van de dag en verschillende omgevingen kunnen meer geschikt zijn voor het ene soort prikkel dan voor het andere.
De effectiviteit hangt af van de sensorische verwerking van het kind op die dag of op dat moment, en van de omgeving en de eisen die aan het kind worden gesteld. Het kan zijn dat strategieën die je kind gisteren heel goed hielpen, vandaag niet werken. Het kan ook zijn dat bepaalde strategieën die je op een bepaald moment inzet, die dag niet geschikt zijn, maar andere van de lijst wel. Daarom moeten de activiteiten in een sensorisch dieet flexibel en veranderlijk zijn, maar wel elke dag een consequente vorm van steun bieden.