Ben je weleens de deur uit gegaan en heb je je kleintje bij oma, de oppas of op de kinderopvang achtergelaten… alleen om hem te horen huilen, te zien hoe hij zich aan je been vastklampt en met een smekende blik zegt: ‘Niet weggaan’?
Zo ja, dan ben je echt niet de enige. Het is een heel gewone fase in de ontwikkeling van kinderen, die we scheidingsangst noemen. Het is goed om te weten wanneer die binnen de grenzen van het normale valt en wanneer het een signaal kan zijn dat je kind meer steun nodig heeft.
Wat is scheidingsangst eigenlijk?
Scheidingsangst is een natuurlijke angst die hoort bij de ontwikkeling: de angst om gescheiden te worden van de persoon aan wie het kind het meest gehecht is, meestal mama of papa. Ze verschijnt meestal tussen de 8e en de 14e levensmaand en is een volkomen gezond teken dat er een band en een gevoel van veiligheid wordt opgebouwd.
Een kind dat scheidingsangst ervaart, kan:
- huilen als de ouder weggaat,
- zich stevig vastklampen en niet willen loslaten,
- niet reageren als anderen met hem proberen te spelen,
- luid protesteren, met geschreeuw of een driftbui.
Deze fase gaat meestal vanzelf over rond de leeftijd van 2 jaar. Maar wat als het langer duurt?
Scheidingsangst of al een stoornis?
Dat vragen veel ouders zich af. Het is zo dat ook oudere kinderen, vooral gevoeligere of verlegen kinderen, moeilijkere momenten bij het afscheid kunnen hebben. Maar als ze:
- zich niet makkelijk laten troosten,
- aan geen enkele activiteit willen meedoen zonder ouder,
- lichamelijke klachten hebben, zoals buikpijn of hoofdpijn zonder duidelijke oorzaak,
- zich voortdurend zorgen maken dat de ouder iets overkomt,
- de angst en het huilen maandenlang aanhouden,
…dan is het goed om na te gaan of er sprake is van een scheidingsangststoornis.
Wat kan de angst versterken?
Er is niet één oorzaak, maar het is bekend dat verschillende veranderingen en stressfactoren in het leven van een kind invloed kunnen hebben op de mate van scheidingsangst:
- een verhuizing of een andere verzorger,
- de komst van een broertje of zusje,
- spanningen thuis, bijvoorbeeld ruzies of geldzorgen,
- gezinsfactoren, bijvoorbeeld angststoornissen in de familie.
Nieuwe situaties die de vertrouwde wereld van een kind op zijn kop zetten, kunnen ervoor zorgen dat afscheid nemen moeilijker wordt dan eerst.
Hoe ga je ermee om?
Als je kind ‘gewone’ scheidingsangst ervaart, dus de angst die bij de ontwikkeling hoort, hoef je niet meteen hulp van een specialist te zoeken. Tederheid, consequent zijn en een paar eenvoudige regels zijn genoeg:
- Vertel wat er gaat gebeuren: waar je naartoe gaat, wie voor hem zorgt en wanneer je terugkomt.
- Laat hem wennen: bezoek een nieuwe plek een paar keer samen voordat hij daar alleen blijft.
- Verdwijn niet zonder gedag te zeggen: in tegenstelling tot wat je misschien denkt, maakt dat de angst juist groter.
- Blijf rustig: jouw zelfvertrouwen is voor je kind een signaal dat alles in orde is.
- Neem maar één keer afscheid: zonder het te rekken, maar met liefde en tederheid.
- Bouw kleine successen op: begin met korte momenten van afscheid en maak ze geleidelijk langer.
En als het meer is dan dat?
Als de klachten heftig zijn, lang aanhouden en het dagelijks functioneren van je kind sterk beïnvloeden, is het goed om een kinderpsycholoog te raadplegen. Therapie (meestal in de vorm van cognitieve gedragstherapie) kan echte verlichting brengen, voor je kind en voor jou. In sommige gevallen, bij bijkomende stoornissen zoals depressie, kan de arts medicatie aanraden, maar dat is altijd een beslissing die heel voorzichtig en individueel wordt genomen.
Scheidingsangst bij een kind: wanneer wordt het een stoornis?
Een kind dat van zijn ouders gescheiden wordt, voelt vaak sterke onrust en onveiligheid, meestal in de relatie met de moeder. In sommige gevallen kan die angst zo sterk zijn dat hij lichamelijke klachten veroorzaakt, zoals buikpijn, misselijkheid of overgeven.
Bij kleuters kan scheidingsangst hun vermogen beperken om de wereld om hen heen te ontdekken, terwijl hij bij schoolkinderen de ontwikkeling van zelfstandigheid verstoort en het leren en het opbouwen van relaties met leeftijdsgenoten bemoeilijkt.
Hoewel scheidingsangst een natuurlijke ontwikkelingsfase is, kan hij, als hij een heftige en langdurige vorm aanneemt en het dagelijks functioneren van het kind sterk beïnvloedt, wijzen op een stoornis waarvoor gespecialiseerde hulp nodig is.
Je bent geen slechte mama of overbezorgde papa als je je zorgen maakt over hoe je kind reageert op afscheid. Scheidingsangst is een deel van de weg naar zelfstandigheid, een weg die soms bochtig en hobbelig is. Maar met jouw rust, steun en liefde komt je kind er veel makkelijker doorheen.